| |
Deklarasyon Jean-Pierre Kingsley, prezidan komite kap
dirije Misyon Entènasyonal kap Evalye Eleksyon yo ann
Ayiti sou dezyèm tou eleksyon palmantè yo, senatè ak
depite, 21 avril 2006
Pòtoprens, lendi 24 avril 2006 — Pèp
ayisyen an rapouswiv mach li sou chemen demokrasi. Yon eleksyon
nou ka fè konfyans epi ki byen òganize, nan sekirite
se prèv volonte pèp sa a.
Misyon Entènasyonal kap Evalye Eleksyon yo ann Ayiti
bese byen ba pou felisite pèp ayisyen an ki bay dizon
l demokratikman nan okazyon dezyèm tou eleksyon palmantè yo,
senatè ak depite. Entèlijans otorite elektoral
yo ak manm biwo vòt yo te pèmèt yo sèvi
ak eksperyans yo te pran nan premye tou eleksyon yo pou yo te
pote koreksyon ki te nesesè pou amelyorasyon pwosesis
elektoral la. Pèp ayisyen an merite nou menm ak tout kominote
entènasyonal la apresye yo pou jan yo rive òganize
eleksyon sa yo, yo menm.
Se pou sa, nou voye yon gwo kout chapo pou Direktè jeneral
Konsèy Elektoral Pwovizwa a (KEP), Jacques Bernard ak
tout ekip ki tap travay ak li a tankou prezidan Konsèy
la, Max Mathurin ak tou lòt manm KEP a. Nou vle di kijan
tout gwoup ak patnè ki te enplike nan pwosesis la te bay
bonjan bourad, tankou Misyon Entènasyonal pou Estabilizasyon
Ayiti a, (MINUSTAH), sitou nan sak gade lojistik ak kòdinasyon
teknik pou rasanble rezilta yo, ak Òganizasyon Eta Ameriken
(OEA), pou sipò yo te bay nan mete kanpe lis elektoral
la ak sant tabilasyon vòt yo.
Men anvan tout pwen sa yo, Misyon nou an vle wete chapo devan
travay pwofesyonèl manm biwo vòt yo te reyalize
nan tout depatman peyi a. Anpil nan obsèvatè nou
yo te konstate kijan yo te amelyore kalite travay yo. Pèseverans
yo se poto mitan bon fonksyonman pwosesis elektoral la.
Deklarasyon sa a rapòte sa nou rive konstate pou rive
jodi a nan kad dezyèm tou eleksyon palmantè yo.
Poutèt pwosesis la poko bout, nap rapouswiv ak travay
obsèvasyon nou sou jan transmisyon pwosè vèbal
yo ap fèt ak dewoulman pwosesis rasanbleman rezilta yo
kap fèt byen e vit nan sant tabilasyon an nan Pòtoprens,
gras ak amelyorasyon ki fèt nan machin elektoral la, dapre
sa nou obsève.
Tout travay obsèvatè ak espesyalis nou yo reyalize
pèmèt nou dekouvri tout gwo amelyorasyon ki fèt
nan pwosesis la nan dezyèm tou eleksyon palmantè yo
e sou premye tou eleksyon ki refèt nan yon depatman pou
twa senatè ak nan 14 sikonskripsyon pou depite. Nap note:
- pwosè vèbal yo vin pi senp, paske yo ajoute
yon espas kote pou enfòmasyon ki konsène
kote biwo vòt
yo twouve yo ak non kandida yo, sou fòmilè a menm;
- sèlman vis prezidan biwo vòt la te gen pou
l siyen bilten vòt la pandan tout pwosesis
la;
- kreyasyon nouvo anèks pou gwo sant vòt yo;
- kekritman plis pase 3 000 ajan elektoral ak gwo wòl
sipèvizè ak manadjè yo;
- afichay lis elektoral pasyèl la, (LEP) nan devanti
biwo vòt yo ak distribisyon non elektè yo
nan lòd
alfabetik;
- fòmasyon travayè elektoral yo;
- klarifikasyon pwosedi yo ak amelyorasyon materyèl
pou depouyman vòt la;
- lojistik ak operasyon pou pote rezilta yo, sitou nan sa ki
gade jan materyè enpòtan yo
rive nan Sant tabilasyon an;
- nouvo mezi sekirite MINUSTAH ak PNH la te tabli.
Tout amelyorasyon sa yo te pèmèt biwo vòt
yo louvri alè epi fasilite bonjan dewoulman eleksyon yo,
sa ki te pèmèt tout elektè egzèse
dwa sivik yo tèt frèt nan bonjan sekirite.
Si vòt la te dewoule nan akalmi ak lòd gras ak
bonjan òganizasyon, bon konpòtman pifò sitwayen
ak moun ki tap travay nan sant vòt yo, nou dwe kanmenm
note kèk pwen ki te manke e ki merite tout atansyon nou
nan kad preparasyon pwochen eleksyon:
- divès elektè ki te vote nan premye tou eleksyon
yo pat kapab vote nan dezyèm tou a akòz
non yo pat sou lis elektoral pasyèl la malgre yo te
gen nan men yo kat idantifikasyon nasyonal la. Te manke aplikasyon
atik 196 Dekrè elektoral
ki bay entèdiksyon pou chanje Lis elektoral la pandan
premye ak dezyèm tou eleksyon yo;
- te manke sele, pou anpeche moun louvri bwat bilten yo, sa
nou te obsève nan pi fò sant
vòt nou te vizite yo;
- pat gen okenn kanpay pou edikasyon sivik ak enfòmasyon,
jan otorite elektoral yo te dwe fè sa nan tout
peyi a, pou yo te ka aprann elektè yo jan eleksyon palmantè yo
enpòtan; sa tap ensite elektè yo
al egzèse devwa sivik yo, malgre MINUSTAH te mete sou pye ak emisyon «dyalòg
ak KEP a» ki te touche yon ti gwoup moun tou
piti;
- pati politik yo pat enplike tèt yo nonplis nan kanpay
pou motive elektè yo sou enpòtans
eleksyon yon Palman djanm: sa ki lakòz to patisipasyon
an te bese nan dezyèm
tou eleksyon yo;
- move konpòtman divès mandatè pati politik
ak kandida ki pat respekte regleman otorite elektoral la te
tabli; egzanp, prezans plis pase twa (3) mandatè nan
yon menm biwo vòt.
Nou regrèt te gen moun mouri epi nou kondane tout vyolans
ki make jou vòt la. Nou deplore tout ensidan moun pa ka
aksepte nan kèk depatman tankou zak agresyon ak
entimidasyon moun ak zam fè sou elektè yo ak sou
manm biwo vòt yo; magouy divès endividi ak destriksyon
kèk materyèl elektoral. Men, anjeneral nou dwe
di entimidasyon ak vyolans pat gen lavwa ochapit nan sant vòt
yo. Se kèk ti pwoblèm konsa konsa nan kèk
biwo vòt sou yon total 9 000.
Eksperyans eleksyon
sa yo koulye a demontre enpòtans
kreyasyon yon òganis elektoral konpetan, pèmanan
epi pwofesyonèl kap gen bonjan mwayen pou konsève
tout achiv ak dosye ki enpòtan. Sa kap pèmèt
li reyaji san grate tèt fas ak tout ti pwoblèm
ki parèt nan kad yon pwosesis elektoral ann Ayiti. Konsa,
Konsèy Elektoral Pèmanan an tap gen pou li table
tout pwosedi politik ak regleman. Se Konsèy la ki tap
gen pou l mennen administrasyon elektoral la, nan fè rekòmandasyon,
nan egzekite epi nan mete sou pye pwogram ki enpòtan.
Misyon nou an ap travay depi mwa jen lane pase. Li gen alatèt
li yon komite map dirije, reprezantan enstitisyon elektoral endepandan
ki soti nan 8 peyi ki se: Brezil, Chili, Dominikani, Etazini,
Jamayik, Kanada, Meksik ak Panama. Nou sou teren an depi mwa
dawout lane pase ak ven (20) obsèvatè kap la jous
nan bout pwosesis elektoral la nan chak depatman peyi Dayiti.
Anplis, depi 18 avril, 130 obsèvatè pou yon ti
bout tan te deplòtonnen sou tout teritwa Repiblik la.
Yo te obsève dewoulman ak depouyman vòt la nan
489 sant vòt (61%) konsa, 1381 biwo vòt (15%) sou
tout teritwa repiblik la.
Li enpòtan pou nou note Misyon nou an gen manda pou analize
epi evalye, sou baz kritè ki defini aklè, tout
aspè nan òganizasyon pwosesis elektoral la tankou,
kad lalwa, enskripsyon pati politik ak elektè yo, edikasyon
sivik ak enfòmasyon pou elektè yo, patisipasyon
pati politik yo nan medya yo san paspouki, operasyon pou konte
bilten epi bay rezilta yo, plent yo depoze apre vòt la.
Sou sit entènèt Misyon an, (www.mieeh-immhe.ca),
gen tout detay sou prensip ki fonde evalyasyon yo.
Misyon an chita sou yon apwòch ki pèmèt
nou mache ansanm ak KEP a. Pou sa, mete sou obsèvasyon,
Misyon an devlope bonjan rapò ak KEP a, epi ak Direktè jeneral
ensitisyon an, Jacques Bernard. Nou pa kanpe nan obsèvasyon
an e nou rive pataje analiz nou yo ak KEP a. Anplis, nou fè rekòmandasyon
byen klè sou diferan aspè òganizasyon eleksyon
yo ki al jwenn KEP a. Nou te pibliye rekòmandasyon sa
yo semenn pase a, nan yon rapò ki konplete sa nou te deja
di sou eleksyon pase yo. Rapò sa a sou sit entènèt
Misyon an.
Nan semenn kap vini yo, Misyon an ap mete deyò yon rapò etap
ki pi konplè kap gen rekòmandasyon klè nan
objektif pou reyisit pwosesis elektoral la ki deja byen lanse
ka amelyore.
Pèp ayisyen an franchi yon etap enpòtan nan mach
li sou wout demokrasi a, e nou felisite l pou sa. Alèkile,
ak eksperyan li fè nan eleksyon sa yo, li dwe gade devan.
Pou plis enfòmasyon sou MIEEH, vizite sit entènèt
www.mieeh-immhe.ca oswa kominike ak:
Jasmine Vendredi
Rapò ak laprès – (509) 414-4778
Robert B. Lussier
Konseye, Rapò ak medya entènasyonal – (509)
455-0826
|
|
